Sẽ tuyệt vời biết bao nếu có một hệ thống giúp bạn dễ dàng hình dung và kết nối toàn bộ các ngăn trên cần đàn từ thấp lên cao? Hệ thống CAGED chính là câu trả lời. Nó sắp xếp các ngăn đàn theo một logic chặt chẽ, giúp bạn nhận diện các thế tay hợp âm và các mẫu âm giai (scale) ở mọi vị trí trên cần đàn một cách dễ dàng.
Đơn giản hóa mặt phím với Hệ thống CAGED
Đàn guitar là một mạng lưới các nốt nhạc. Nó không được sắp xếp theo chiều tuyến tính (thẳng hàng) như đàn piano. Điều này khiến việc học cấu trúc nốt, quãng và mối liên hệ giữa các nốt trên guitar trở nên khá thách thức.
Vì vậy, chúng ta cần một công cụ giúp hình dung mặt phím một cách đơn giản và dễ sử dụng nhất. Đó chính là lúc hệ thống CAGED phát huy tác dụng.
Hệ thống CAGED vận hành như thế nào?
Hệ thống CAGED hoạt động bằng cách sử dụng các thế tay hợp âm hở (open chord shapes) phổ biến để chia cần đàn thành năm phần riêng biệt. Nó giúp đơn giản hóa mặt phím bằng cách làm lộ ra mối liên hệ giữa các thế bấm hợp âm cơ bản với cách sắp xếp nốt/quãng trên đàn.
Một khi bạn nhận ra mối quan hệ này, cây đàn guitar sẽ không còn là một mạng lưới nốt nhạc khổng lồ khó định vị nữa. Thay vào đó, Sếp có thể bắt đầu hình dung mặt phím như một nhóm các hình khối và mẫu hình (patterns) được kết nối chặt chẽ với nhau.
Hãy cùng điểm qua các hợp âm tạo nên hệ thống CAGED này nhé.
Các hợp âm trong Hệ thống CAGED
Hệ thống lý thuyết guitar CAGED được xây dựng dựa trên năm thế tay hợp âm hở (open chord) cơ bản:
- Hợp âm C (Đô trưởng)
- Hợp âm A (La trưởng)
- Hợp âm G (Sol trưởng)
- Hợp âm E (Mi trưởng)
- Hợp âm D (Rê trưởng)
Đó cũng chính là nguồn gốc của cái tên: C-A-G-E-D.
Mỗi dạng hợp âm open này đều có tính di động, nghĩa là chúng có thể được chơi ở các vị trí khác nhau dọc theo cần đàn. Trong hầu hết các trường hợp, việc này được thực hiện bằng cách dùng ngón trỏ chặn (barre) các nốt nằm trên cùng một ngăn đàn.
Một vài thế tay chặn (barre chords) sẽ trông rất quen thuộc với bạn, đặc biệt là thế tay dạng E và dạng A.
Nhưng trước tiên, chúng ta hãy cùng xem xét từng thế tay ở dạng open. Sau đó, chúng ta sẽ tìm hiểu cách di chuyển các thế tay này dọc theo mặt phím đàn từ thấp lên cao.
Các thế tay hợp âm open trong hệ thống CAGED
Những thế tay hợp âm open dưới đây chính là những “viên gạch” nền tảng xây dựng nên hệ thống CAGED.
Toàn bộ hệ thống này đều dựa trên các thế bấm này, bởi lẽ chúng có tính di động và có thể dịch chuyển dọc theo cần đàn. Hãy cùng tìm hiểu cách áp dụng điều này để tạo ra các hợp âm khác nhé.
Thế tay dạng C (C Form)
Nếu lấy hợp âm C trưởng và dịch chuyển nó lên phía trên 2 ngăn đàn, bạn sẽ có được hợp âm D trưởng ở thế tay dạng C (C-form D chord).
Khi thế tay dạng C này không còn nằm ở vị trí hợp âm hở nữa, bạn cần phải dùng ngón tay chặn ngang qua các dây 1, 2 và 3 để giữ được đúng cấu trúc của hợp âm.
Thế tay dạng A (A Form)
Bằng cách dịch chuyển thế tay hợp âm A trưởng lên ngăn thứ 2, sẽ tạo thành hợp âm B trưởng (Si trưởng).
Thế tay dạng G (G Form)
Bằng cách dịch chuyển thế tay hợp âm G trưởng hở lên đến ngăn thứ 6, sẽ có được hợp âm Bb trưởng (Si giáng trưởng) ở thế tay dạng G.
Lưu ý: Việc bấm nốt gốc trên dây số 1 ở thế tay này có thể sẽ hơi khó khăn. Vì thế, cách phổ biến nhất là chúng ta thường lược bỏ nốt này đi để thuận tiện hơn khi chơi.
Thế tay dạng D (D Form)
Bằng cách dịch chuyển thế tay hợp âm D trưởng hở lên thêm 3 ngăn đàn, sẽ có được hợp âm F trưởng (Fa trưởng) ở thế tay dạng D.
Kết nối các thế tay CAGED
Việc lấy khái niệm về các thế tay di động này và áp dụng chúng vào duy nhất một hợp âm chính là lúc giá trị thực sự của hệ thống CAGED được phát huy tối đa. Đây là cách giúp các nốt trên ca cần đàn được sắp xếp một cách logic, bởi vì bất kỳ hợp âm nào cũng có thể được chơi trên khắp cần đàn bằng cách sử dụng các dạng của CAGED.
Hơn thế nữa, mỗi thế tay hợp âm sẽ kết nối với thế tay tiếp theo theo một trình tự cố định của cụm từ C-A-G-E-D:
- Thế tay dạng C kết nối với thế tay dạng A
- Thế tay dạng A kết nối với thế tay dạng G
- Thế tay dạng G kết nối với thế tay dạng E
- Thế tay dạng E kết nối với thế tay dạng D
- Thế tay dạng D kết nối ngược lại với thế tay dạng C và vòng lặp cứ thế tiếp diễn.
Hãy cùng theo chân hợp âm C dọc theo cần đàn để xem mọi thứ kết nối với nhau như thế nào.
Trong biểu đồ đầu tiên này, chúng ta có hợp âm C trưởng ở dạng C open tự nhiên của nó.
Nốt gốc (root note) nằm trên dây số 5 cũng đồng thời là nốt gốc cho thế tay dạng A. Vì vậy, có thể thấy ở hình dưới đây cách mà thế tay dạng C kết nối trực tiếp với thế tay dạng A. Tại vị trí này, chúng ta đang có một hợp âm C trưởng ở thế tay dạng A (A-form C chord).
Các nốt bậc 5, nốt gốc và bậc 3 trưởng lần lượt nằm trên các dây 4, 3 và 2 chính là phần phía trên của thế tay dạng G. Chúng đóng vai trò là “cầu nối” để liên kết hợp âm C trưởng ở dạng A với hợp âm C trưởng ở dạng G.
Nốt gốc nằm trên dây số 6 của thế tay dạng G được dùng chung với thế tay dạng E trong hệ thống CAGED, giúp kết nối hai dạng này lại với nhau. Dưới đây, chúng ta sẽ thấy hợp âm C chặn ở thế tay dạng E cực kỳ quen thuộc, với nốt gốc nằm ở ngăn thứ 8.
Bằng cách lấy nốt gốc nằm trên dây số 4 của thế tay dạng E làm điểm tựa, chúng ta có thể kết nối hợp âm từ thế tay dạng E sang thế tay dạng D.
Thế tay dạng D sau đó sẽ kết nối ngược trở lại với thế tay dạng C thông qua các nốt bậc 5, nốt gốc và bậc 3 trưởng lần lượt nằm trên các dây 3, 2 và 1.
Trong các biểu đồ này, bạn có thể thấy rõ cách các thế tay hợp âm của hệ thống CAGED kết nối chặt chẽ với nhau trên toàn bộ mặt phím đàn. Một lần nữa, mình muốn lưu ý rằng những thế tay này có thể áp dụng cho bất kỳ nốt gốc nào.
Biểu đồ dưới đây sẽ phác thảo hợp âm D trưởng (D major) trên khắp mặt phím bằng cách sử dụng các hình khối của CAGED.
CAGED System Scales & Arpeggios
Hệ thống CAGED không chỉ áp dụng cho các thế tay hợp âm, mà còn mở rộng ra cả các mẫu Major Scale và Arpeggios. Điều này hoàn toàn dễ hiểu, bởi lẽ mọi hợp âm đều được cấu tạo nên từ các âm giai.
Biểu đồ dưới đây sẽ phác thảo chi tiết các mẫu âm rải và âm giai trưởng tương ứng cho từng thế tay trong hệ thống CAGED.
Một lưu ý quan trọng về hệ thống CAGED
Dù bài học này chỉ tập trung vào các thế tay hợp âm và Major Scale, nhưng hệ thống CAGED cũng được áp dụng hoàn hảo cho cả các thế tay hợp âm và Minor Scale.
